Alfred P. Murrah Federal Building był dziewięciopiętrowym budynkiem administracji federalnej w centrum Oklahoma City. Mieściły się tam biura kilkunastu agencji rządowych, m.in. FBI, Secret Service, urzędu ds. alkoholu i broni oraz agencji świadczeń społecznych. Na parterze działało także przedszkole, co sprawiło, że wśród ofiar znalazło się 19 dzieci.
Rankiem 19 kwietnia 1995 roku budynek tętnił zwykłym życiem. Urzędnicy zaczynali pracę, rodzice odprowadzali dzieci do daycare’u, interesanci ustawiali się w kolejkach. Nic nie zapowiadało, że za chwilę miejsce to stanie się sceną najkrwawszego aktu terroryzmu wewnętrznego w historii Stanów Zjednoczonych.
O 9:02 czasu lokalnego ciężarówka wypełniona mieszanką nawozu amonowego i paliwa eksplodowała tuż przed północną fasadą budynku. Jedna trzecia konstrukcji zamieniła się w gruz w ciągu kilku sekund.
Przygotowania do zamachu
Zamach przygotowali Timothy McVeigh i Terry Nichols – byli żołnierze armii USA o skrajnie antyrządowych poglądach. Motywacją McVeigha była m.in. wrogość wobec federalnych służb po oblężeniach Ruby Ridge (1992) i Waco (1993), które uważał za dowód tyranii państwa.
Przez wiele miesięcy gromadzili materiały wybuchowe i komponenty bomby. McVeigh wynajął ciężarówkę firmy Ryder, którą następnie wypełniono ponad dwiema tonami materiałów wybuchowych typu ANFO. Nichols pomagał w zakupie chemikaliów i montażu ładunku.
Zamachowiec wybrał datę nieprzypadkowo — 19 kwietnia była rocznicą zakończenia oblężenia sekty w Waco oraz symboliczną datą początku rewolucji amerykańskiej. W jego ideologii miał to być akt „odwetu” przeciwko rządowi federalnemu.
Moment wybuchu i natychmiastowe skutki
Eksplozja o 9:02 była tak potężna, że wielu świadków sądziło początkowo, że doszło do trzęsienia ziemi lub katastrofy samolotu. Fala uderzeniowa zniszczyła lub uszkodziła ponad 300 budynków w okolicy, a szkło spadało na ulice w promieniu wielu przecznic.
Zginęło 168 osób, ponad 600 zostało rannych. Dziesiątki ludzi zostały uwięzione pod gruzami. Strażacy i przypadkowi przechodnie natychmiast zaczęli akcję ratunkową, często gołymi rękami odgarniając beton.
Jedno z najbardziej znanych zdjęć z miejsca tragedii pokazuje strażaka niosącego śmiertelnie ranną dziewczynkę – obraz, który dla wielu Amerykanów stał się symbolem tamtego dnia.
Drzewo, które przetrwało
Na parkingu naprzeciwko budynku rosło amerykańskie wiązowe drzewo, które miało już niemal sto lat. Nazywano je później Survivor Tree – Drzewem Ocalałym.
Eksplozja niemal je zniszczyła. Fala uderzeniowa zerwała większość gałęzi, w korę wbiły się odłamki szkła i metalu, a ogień z płonących samochodów osmalł pień. Początkowo sądzono, że drzewo trzeba będzie usunąć.
Jednak rok później zaczęło znów wypuszczać liście. Stało się symbolem przetrwania i odporności. Dziś jego przesłanie wyraża napis umieszczony wokół pnia:
„The spirit of this city and this nation will not be defeated; our deeply rooted faith sustains us.”
(„Duch tego miasta i tego narodu nie zostanie pokonany; podtrzymuje nas głęboko zakorzeniona wiara.”)
Do dziś z jego nasion hoduje się nowe drzewa sadzone w całych Stanach Zjednoczonych jako symbole pamięci i nadziei.
Powstanie memorialu
Decyzję o stworzeniu miejsca pamięci podjęto już kilka miesięcy po zamachu. W 1997 roku Kongres USA formalnie zatwierdził budowę Oklahoma City National Memorial.
Prace koncepcyjne trwały kilka lat. Memorial otwarto w piątą rocznicę zamachu – 19 kwietnia 2000 roku, a muzeum dobudowane do kompleksu rok później.
W skład memorialu wchodzą m.in.:
- Gates of Time – bramy z godzinami 9:01 i 9:03 symbolizujące chwilę przed i po wybuchu
- Reflecting Pool – basen refleksji w miejscu ulicy
- Field of Empty Chairs – 168 pustych krzeseł symbolizujących ofiary
- Survivor Tree – ocalałe drzewo
- Survivors’ Wall – ściana z nazwiskami ocalałych
- muzeum dokumentujące tragedię
Dla mieszkańców Oklahoma City to nie tylko pomnik, ale miejsce wspólnej pamięci i tożsamości. Mówi się tam o tzw. „Oklahoma Standard” – postawie solidarności i pomocy, która narodziła się po tragedii.
Choć w latach 90. zamach był jednym z najbardziej wstrząsających wydarzeń w USA, dziś – jak zauważają komentatorzy – wielu młodych Amerykanów zna go już tylko z podręczników historii.
Wyniki dochodzenia, wyroki i długofalowe skutki
Timothy McVeigh został zatrzymany już 90 minut po zamachu – przypadkowo, podczas kontroli drogowej za brak tablicy rejestracyjnej. Dopiero później okazało się, że jest sprawcą ataku.
W 1997 roku został skazany na karę śmierci i stracony przez zastrzyk trucizny w 2001 roku. Terry Nichols otrzymał wielokrotne wyroki dożywotniego więzienia.
Zamach przyniósł długofalowe skutki:
- zaostrzenie przepisów antyterrorystycznych (m.in. Antiterrorism and Effective Death Penalty Act z 1996 r.)
- wzmocnienie ochrony budynków federalnych
- rozwój systemów reagowania kryzysowego
- wzrost debaty o ekstremizmie wewnętrznym w USA
Dla samego miasta tragedia stała się też początkiem procesu odbudowy i redefinicji wspólnoty.
